Schijnzelfstandigheid en pensioenopbouw

De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aan de Tweede Kamer verslag uitgebracht van overleg met de sociale partners en de pensioenfondsen over pensioenopbouw door schijnzelfstandigen.  

Volgens de Pensioenwet geldt het principe "geen premie, wel recht”: schijnzelfstandigen (feitelijke werknemers) bouwen pensioen op vanaf de start van hun werkzaamheden, ook als het pensioenfonds niet op de hoogte was van de arbeidsrelatie. Bij een pensioenclaim moet het fonds proberen de niet-betaalde premie op de werkgever te verhalen. Lukt dat niet, dan draait het fonds op voor de kosten, omdat pensioenaanspraken niet verjaren. Dat gaat dan ten kosten van de pensioenrechten van zittende deelnemers. De schijnzelfstandige moet wel bewijzen dat sprake was van een arbeidsovereenkomst. 

Het principe "geen premie, wel recht” is niet onbeperkt: als iemand bewust als zelfstandige werkt, kan een uitzondering gelden. Pensioenfondsen kunnen volgens de minister hun reglementen aanpassen om uitkeringen te weigeren als geen premie is betaald, maar dan moet dat alleen gelden in het geval van bewust gekozen schijnzelfstandigheid en kwetsbare schijnzelfstandigen moeten beschermd blijven. In de toelichting op het wetsvoorstel Vbar wordt ook een toelichting opgenomen waarin wordt aangegeven welke omstandigheden bij schijnzelfstandigen reden zouden kunnen zijn om een uitzondering aan te nemen op het uitgangspunt "geen premie, wel recht”. 

Staatsrechtelijk en rechtsstatelijk is het zeer twijfelachtig of de uitleg van een wettelijke regel kan worden beïnvloed door een latere wet die over een ander onderwerp gaat, of door een wijziging van het pensioenreglement. Uiteindelijk had de minister ook het initiatief kunnen nemen om de wet te wijzigen, maar gebeurt dat niet. De rechter moet daarom zeer terughoudend zijn met het toekennen van waarde aan dergelijke maatregelen.