Stand van zaken sociaal-medische beoordelingen UWV en vereenvoudigingen stelsel van ziekte en arbeidsongeschiktheid

De instroom in de WIA stijgt, vooral door een toename van psychische aandoeningen. Oorzaken zijn onder andere de groeiende werkgelegenheid, de stijgende AOW-leeftijd en de effecten van de coronapandemie. Er is echter ook een onverklaard deel van de stijging, waar onderzoek naar wordt gedaan. De minister verwacht eind 2025 meer duidelijkheid hierover te kunnen geven. 

Het UWV staat onder grote druk door een structureel tekort aan verzekeringsartsen, wat leidt tot oplopende achterstanden bij sociaal-medische beoordelingen, met name bij WIA-aanvragen. De minister waarschuwt dat zonder ingrijpen de achterstand kan oplopen tot 100.000 in 2027 en 200.000 in 2030, alleen al voor nieuwe WIA-aanvragen. Ook wachttijden voor herbeoordelingen, Ziektewet-dienstverlening en deskundigenoordelen zullen fors toenemen. 

Om deze problemen aan te pakken, heeft de minister een reeks maatregelen aangekondigd. Er wordt verder geïnvesteerd in sociaal-medische centra, waar taakdelegatie door verzekeringsartsen plaatsvindt. Ook wordt de 60-plusregeling per 1 september 2025 opnieuw ingevoerd. Deze regeling houdt in dat werknemers van 60 jaar en ouder een vereenvoudigde claimbeoordeling krijgen, waarbij geen verzekeringsarts wordt ingezet en waarbij extra arbeidsdeskundigen worden ingezet. Dit bespaart jaarlijks circa 10.000 beoordelingen. De minister wilde de regeling per 1 januari 2025 niet verlengen vanwege het buitenwettelijke karakter en het onderscheid naar leeftijd, maar de regeling wordt nu toch weer opnieuw ingevoerd vanwege de grote druk op het UWV. 

Verder wordt het kwijtscheldingsbeleid van voorschotten op WIA-uitkeringen structureel gemaakt en wordt gewerkt aan een wettelijke grondslag hiervoor. Ook wordt het praktisch beoordelen structureel gemaakt: het arbeidsongeschiktheidspercentage wordt dan bepaald op basis van het inkomen dat iemand verdient. Hierdoor hoeft het UWV jaarlijks 3.000 tot 4.000 beoordelingen minder te doen. Deze maatregel kan echter nadelige gevolgen voor werkgevers hebben, omdat werknemers hun arbeidsongeschiktheidspercentage zelf kunnen beïnvloeden door hun loon en werkgevers geen mogelijkheden hebben om uitkeringen te laten verlagen of beëindigen terwijl daar wel reden voor kan zijn. Dit kan in strijd zijn met het evenredigheidsbeginsel en met de eigendomsbescherming van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. 

De minister bereidt daarnaast een wetsvoorstel voor om het oordeel van de bedrijfsarts leidend te maken bij de toetsing van het re-integratieverslag. Hierdoor kan het UWV geen loonsancties meer opleggen op basis van kritiek van de verzekeringsarts op het oordeel van de bedrijfsarts. Dit wetsvoorstel wordt voor de zomer van 2026 verwacht. 

Ook zal het UWV vanaf 1 januari 2026 wettelijke mogelijkheden tot verlenging van de beslistermijn gaan gebruiken, waardoor deze wordt verlengd van acht naar zestien weken. Verder wordt onderzocht of de regeling van dwangsommen tijdelijk buiten werking kan worden gesteld.