Werkwijzers & Richtlijnen

Voor meer informatie:
https://nvab-online.nl/kennisbank/pmo-leidraad-voor-preventief-medisch-onderzoek-van-werkenden-2/
https://nvab-online.nl/actueel/werknemers-beschermen-tegen-kankerverwekkende-chemische-stoffen-op-het-werk-eu-akkoord/

Werkenden hebben recht op goede arbeidsomstandigheden én op preventieve zorg die helpt om gezond en inzetbaar te blijven. De Leidraad PAGO/PMO biedt bedrijfsartsen en andere professionals in de arbeidsgezondheidszorg concrete handvatten voor het vormgeven van het Periodiek Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (PAGO) en het Preventief Medisch Onderzoek (PMO).

De leidraad is in juli 2025 geactualiseerd op basis van recente inzichten uit wetenschap en praktijk. De herziene versie verduidelijkt de wettelijke kaders, de doelen van PAGO en PMO, en hoe deze in samenhang én op maat kunnen worden ingezet in diverse sectoren.

Wat is PAGO en wat is PMO?

PAGO: verplicht onderdeel van de Arbowet. De werkgever moet werkenden periodiek een onderzoek aanbieden gericht op risico’s die uit de RI&E naar voren komen.
PMO: een breder, facultatief onderzoek, gericht op gezondheid en inzetbaarheid. Werkenden kunnen hier ook zelf om vragen.
Beide instrumenten dragen bij aan vroegsignalering van gezondheidsrisico’s, het verbeteren van de arbeidsomstandigheden én duurzame inzetbaarheid van werkenden.

Wat biedt de leidraad?

De leidraad ondersteunt professionals bij het:

onderscheiden en combineren van PAGO en PMO;
afstemmen van onderzoek op arbeidsrisico’s, sector en doelgroep;
samenstellen van een passende set van vragenlijsten, medische tests en gesprekken;
zorgvuldig terugkoppelen van resultaten op individueel en groepsniveau;
borgen van privacy en juridische randvoorwaarden;
samenwerken met andere arboprofessionals en werkgevers.
De leidraad bevat ook praktijkvoorbeelden, een stappenplan en toelichting op de wettelijke context.

Voor wie is deze leidraad bedoeld?

Brancheorganisaties en beleidsmakers in arbeid en gezondheid
Bedrijfsartsen en arbodiensten
Werkgevers en HR-professionals
Overige arboprofessionals (zoals arbeidshygiënisten, veiligheidskundigen)

Meer informatie:

Bron: Europese Raad

Op 28 juni 2017 hebben het Europees Parlement en de Raad een voorlopig akkoord bereikt over een nieuwe richtlijn die moet bijdragen tot de bescherming van werknemers tegen blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk.

Door het vaststellen van grenswaarden voor carcinogene en mutagene agentia draagt dit akkoord bij tot het aanpakken van de belangrijkste oorzaak van werkgerelateerde sterfgevallen in de EU. Doel is de komende 50 jaar 100 000 levens te helpen redden.

“Met dit akkoord kunnen we miljoenen werknemers in de EU beter beschermen tegen kankerverwekkende chemische stoffen op het werk. Dat is bijzonder belangrijk omdat kanker de belangrijkste oorzaak van werkgerelateerde overlijdens in de EU is.”

Mevrouw Helena Dalli, Maltees minister voor Europese Zaken en Gelijke Kansen

De voornaamste punten van het voorlopig akkoord zijn:

Reprotoxische agentia: de Commissie moet nagaan of reprotoxische agentia uiterlijk in het eerste kwartaal van 2019 in de werkingssfeer van de richtlijn kunnen worden opgenomen, en kan daartoe een wetgevingsvoorstel indienen
Chroom IV: er werd eerder een grenswaarde voor blootstelling van 0,010 mg/m³ voor een periode van 5 jaar na de datum van omzetting overeengekomen, die vervolgens zal worden verlaagd tot 0,005 mg/m³. Er werd een afwijking ingevoerd voor het lassen en snijden met plasma of soortgelijke werkprocessen die rook genereren, met een grenswaarde voor blootstelling van 0,025 mg/m³ voor een periode van 5 jaar na de datum van omzetting, en van 0,005 mg/m³ voor de periode daarna.
Stof van hardhout: De Raad en het EP werden het eens over een grenswaarde voor blootstelling van 3 mg/m³ voor een periode van 5 jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn, en van 2 mg/m³ voor de periode daarna
Respirabel kristallijn silicastof: de Commissie heeft toegezegd om in het kader van de komende evaluatie van de toepassing van de richtlijn de noodzaak van wijziging van de grenswaarde voor respirabel kristallijn silicastof te beoordelen
Medische controle: de arts of de voor de medische controle op de werknemers in de lidstaten verantwoordelijke instantie kan verklaren dat de medische controle na het einde van de blootstelling zo lang moet worden voortgezet als voor de gezondheid van de betrokken werknemer noodzakelijk wordt geacht
De richtlijn legt blootstellingsgrenswaarden vast voor nog eens 11 carcinogene stoffen die niet in de geldende richtlijn van 2004 staan. Het gaat om: respirabel kristallijn silicastof, 1,2-epoxypropaan, 1,3-butadieen, 2-nitropropaan, acrylamide, bepaalde chroom (VI)-verbindingen, ethyleenoxide, o-toluïdine, vuurvaste keramische vezels, broomethyleen en hydrazine.

Op basis van recente wetenschappelijke gegevens bepaalt de richtlijn ook herziene grenswaarden voor vinylchloridemonomeer en stof van hardhout.

Er komen minimumvoorschriften om alle gebruik van carcinogene en mutagene stoffen te elimineren of terug te dringen. Ook moeten werkgevers de gevaren voor werknemers die kunnen worden blootgesteld aan specifieke carcinogene (en mutagene) stoffen, in kaart brengen en inschatten, en blootstelling aan eventuele risico’s voorkomen.

Volgende stappen

Zodra het akkoord is bevestigd door het Comité van permanente vertegenwoordigers van de Raad, moeten de Raad en het Parlement de nieuwe richtlijn formeel aannemen.

Meer informatie: https://nvab-online.nl/kennisbank/psychische-problemen/

Rol bedrijfsarts bij ziekteverzuim door psychische problemen
psychische stoornis
De implementatie van de NVAB Richtlijn Psychische problemen is het onderwerp waar Karlijn van Beurden op 19 december 2016 op promoveerde. Uit het onderzoek blijkt dat het nodig is om – naast het ontwikkelen van richtlijnen – te investeren in het opleiden van professionals en in het commitment van arbodiensten en werkgevers (contracten die een actieve rol van de bedrijfsarts waarborgen). Ook is het belangrijk om ervoor te zorgen dat het toepassen van de richtlijn wordt ingebed in de dagelijkse praktijk en de kennisinfrastructuur. Zie ook de website van Tilburg University, Tranzo.

NVAB-richtlijn Psychische problemen kosteneffectief
Activerende begeleiding door de bedrijfsarts is kosteneffectief bij werknemers die verzuimen als gevolg van stressgerelateerde klachten. Het werken volgens de richtlijn Psychische Problemen leidt tot forse kostenbesparing (ruim 500 euro per werknemer) in vergelijking met verwijzing naar een psycholoog. Dit blijkt uit het onderzoek van David Rebergen onder politiewerknemers, die donderdag 2 juli 2009 promoveerde aan VU medisch centrum.

Meer informatie via: https://nvab-online.nl/kennisbank/zwangerschap-postpartumperiode-en-werk/

Meer informatie: https://nvab-online.nl/kennisbank/leidraad-taakdelegatie-en-supervisie/

Naast bedrijfsartsen adviseren verschillende andere professionals werkgevers en werknemers over ziekteverzuim, re-integratie en preventie. In de leidraad Delegatie van taken door de bedrijfsarts en supervisie” staat hoe en onder welke voorwaarden bedrijfsartsen taken aan een ander kunnen overdragen. De leidraad vervangt het ‘Standpunt delegatie van taken door de bedrijfsarts’ uit 2022.

Delegatie van taken door de bedrijfsarts bij verzuimbegeleiding, re-integratie en preventie biedt mogelijkheden voor een andere taakverdeling. Bij een andere taakverdeling moet duidelijk zijn onder welke condities dit gebeurt en hoe de verantwoordelijkheidsverdeling ligt. Bij taakdelegatie moet aan strikte voorwaarden worden voldaan. Datzelfde geldt voor supervisie van artsen die nog niet geregistreerd zijn als bedrijfsarts en al dan niet in opleiding zijn. De randvoorwaarden waar goede supervisie aan moet voldoen komen in deel 2 van de leidraad aan bod.

Delegatie van taken door de bedrijfsarts en supervisie – Leidraad voor bedrijfsartsen (NVAB, juni 2025)

Belangrijkste inhoudelijke wijzigingen voor taakdelegatie:

In het overzicht van de taken die de bedrijfsarts mag delegeren zijn enkele procesmatige taken herschreven of verwijderd.
Bij bedrijfsgeneeskundige taken is de codering van klachten toegevoegd.
Bij het opstellen van de probleemanalyse is de vaste termijn weggehaald (NB: de wettelijke termijn blijft gehandhaafd, net als de wettelijke mogelijkheid tot uitzondering hiervan).
Er is een alinea toegevoegd waarin wordt afgeraden om één functionaris taken onder taakdelegatie én in opdracht van de werkgever te laten uitvoeren.
Belangrijkste inhoudelijke wijzigingen voor supervisie (taakdelegatie aan artsen):

De verplichte termijn voor het volgen van de tweedaagse basiscursus voor supervisoren is vervallen en vervangen door een advies in de voetnoot.
De leidraad verduidelijkt dat de dagelijkse supervisor verantwoordelijk is voor individuele casuïstiek als de supervisie en praktijkopleiding van de aios door twee verschillende bedrijfsartsen uitgevoerd worden.

Meer informatie: https://www.arboportaal.nl/documenten/2019/02/01/werkwijzer-taakdelegatie

Handreiking voor de toepassing van taakdelegatie door de bedrijfsarts in de praktijk van de arbeidsgerelateerde zorg

Meer informatie:
https://nvab-online.nl/kennisbank/inflammatoire-darmziekten/
https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/inflammatoire_darmziekten_volwassenen/startpagina_-_inflammatoire_darmziekten.html

Inflammatoire darmziekten oftewel chronische darmontstekingsziekten komen veel voor. De meest voorkomende darmontstekingsziekten zijn de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Naar schatting hebben 90.000 patiënten in Nederland een van deze ziekten. Chronische darmontstekingsziekten hebben een grote impact op (de kwaliteit van) het leven van patiënten.

In 2009 is de richtlijn inflammatoire darmziekten ontwikkeld. In 2015 zijn onderdelen van deze richtlijn herzien en/of aangevuld. In de richtlijn werden de diagnostiek en behandeling van inflammatoire darmziekten beschreven. Deze richtlijn was toe aan een modulaire herziening.

De huidige richtlijn bevat de volgende onderwerpen:

Behandeling van volwassen met IBD
- Dieet
- Voedingssupplementen
- Perianale fistels
- Behandeling bij maligniteiten in het verleden
- Niet-farmacologische interventies bij vermoeidheid
- Behandeling tijdens zwangerschap
- Behandeling van patiënten >60 jaar
- Perioperatief beleid

Organisatie van zorg
- Psychosociale zorg

Meer informatie: https://nvab-online.nl/kennisbank/leidraad-bedrijfsgeneeskundig-dossier-inrichting-overdracht/

De NVAB-leidraad bedrijfsgeneeskundig dossier (2024) is een herziening van de Leidraad bedrijfsgeneeskundig dossier (2021). In de herziene leidraad zijn de mogelijkheden om te werken met veronderstelde toestemming van de werknemer verruimd en gekoppeld aan het al dan niet overgaan van het dossier naar een nieuwe Verwerkingsverantwoordelijke, dus bijvoorbeeld naar een nieuwe arbodienstverlener (arbodienst, maatschap) of een nieuwe ZZP-bedrijfsarts.

Het doel van de Leidraad bedrijfsgeneeskundig dossier is bedrijfsartsen handvatten te bieden voor de inrichting van een bedrijfsgeneeskundig dossier, bij het bepalen welke informatie er wel of juist niet in hoort en voor verschillende overdrachtssituaties.

Het document is niet los te zien van de Leidraad privacy (herziening NVAB, OVAL 2019). Die is wat betreft privacy leidend.

De leidraad bedrijfsgeneeskundig dossier – Inrichting & Overdracht is niet los te zien van de Leidraad privacy (herziening NVAB, OVAL 2019). Die is wat betreft privacy leidend.

Meer informatie:
https://nvab-online.nl/kennisbank/hartrevalidatie/
https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hartrevalidatie/hartrevalidatie_-_startpagina.html

Bron: NCCV

Deze richtlijn richt zich op wat volgens de huidige maatstaven de beste zorg is voor patiënten met hartrevalidatie. In de richtlijn komen de volgende onderwerpen aan de orde:
- De overgang op de periode na de hartrevalidatie
- Welke patiëntengroepen in aanmerking komen voor hartrevalidatie
- De hulpmiddelen voor de indicatiestelling van hartrevalidatie
- De doelen van het hartrevalidatieprogramma
- Het screenen van verschillende doelen volgens een beslishulp
- Redenen om niet in aanmerking te komen voor hartrevalidatie
- De verschillende interventies bij hartrevalidatie
- Hartrevalidatie bij hartfalen en bij bijzondere patiëntengroepen
- Hartrevalidatie in de kliniek

Meer informatie: https://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/arbeid-als-medicijn/introductie

Bron: GGZ-standaarden

Te lang is voorbijgegaan aan de belangrijke rol van arbeid bij behandelingen in de ggz: het wordt weinig besproken en er is te weinig kennis. Terwijl bekend is dat mensen die werkloos worden zowel mentaal als fysiek heel snel achteruit gaan. De zorgstandaard Arbeid als medicijn geeft behandelaren geen pasklare antwoorden, maar handvatten voor de vragen die zij aan patiënten kunnen stellen. Zo helpt het professionals om arbeid per patiënt zo effectief mogelijk als medicijn in te zetten.

Meer informatie: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/arbeidsparticipatie_voor_medisch_specialistische_richtlijnen/startpagina_en_algemene_inleiding_generieke_module_arbeidsparticipatie_voor_medisch_specialistische_richtlijnen_2024.html

Bron: Richtlijnendatabase

Deze module geeft alle medisch specialistische, klinische zorgverleners (beperkte) handvatten om naar eigen inzicht en mogelijkheden een rol te spelen op het vlak van arbeidsparticipatie, voor zover zij die handvatten niet al hadden via ziekte-specifieke richtlijnen of op basis van hun specialisme. Centraal in deze module staat het gezamenlijk streven naar gezonde en duurzame arbeidsparticipatie, door arbeid als behandeldoel te integreren in de gebruikelijke zorg. Daartoe zijn er aanbevelingen over:

Binnen het klinisch domein rekening houden en bespreken met de patiënt welke gevolgen de ziekte en behandelopties kunnen hebben voor werken;
Het identificeren van patiënten die hulp nodig hebben;
Arbocuratieve samenwerking en afstemming, oftewel samenwerking en afstemming tussen bedrijfsartsen en medisch specialisten;
Tegemoet komen aan lacunes met betrekking tot zorg op het gebied van arbeid in het huidige zorgsysteem;
In kaart brengen van wensen voor de toekomst.

Voor meer informatie: https://arq.org/diensten/richtlijn-psychosociale-ondersteuning-binnen-hoog-risico-beroepen

Geüniformeerden zijn vaak betrokken bij gebeurtenissen met een plotseling en gewelddadig karakter. Daarmee lopen ze risico op stressgerelateerde klachten en werkuitval. In 2010 ontwikkelde ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en Crises in nauwe samenwerking met onder andere politie, brandweer, ambulance en Defensie de Richtlijn Psychosociale ondersteuning voor geüniformeerden. De richtlijn dient sindsdien als basis voor het implementeren van beleid op psychosociaal gebied binnen diverse organisaties in het hoog-risico domein.

In opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid (Taskforce Onze hulpverleners veilig, werkgroep Veilig Werkgeverschap) is de oorspronkelijk richtlijn tussen 2022-2024 volledig herzien. Dat houdt in dat actuele wetenschappelijk kennis, praktijkkennis en kennis van experts, in samenspraak met vertegenwoordiging van de doelgroep in consensus is samengebracht, resulterend in een gemeenschappelijke norm.

De herziene richtlijn geeft aanbevelingen over het inrichten en het uitvoeren van psychosociale ondersteuning, zodat medewerkers in hoog-risico beroepen gezond en veilig hun werk kunnen doen.

Meer informatie: https://nvab-online.nl/kennisbank/multidisciplinaire-richtlijn-overspanning-en-burn-out/

De multidisciplinaire richtlijn Overspanning en burn-out geeft aanbevelingen en handelingsinstructies om cliënten met overspanning/burnout de beste samenwerkende zorg te bieden volgens het stepped care principe. Zo kunnen de eerstelijns professionals bedrijfsartsen, eerstelijnspsychologen en huisartsen hun deskundigheid nog beter op elkaar afstemmen.

De GGZ Standaard Aanpassingsstoornis bevat duidelijke afspraken over de inhoud en tijdstippen van de onderlinge afstemming tussen bedrijfsarts, huisarts en eerstelijns-psycholoog en over verwijzing. Deze afspraken stonden voorheen in de LESA, maar deze is vervallen bij het verschijnen van deze GGZ Standaard.

Achtergronddocument Bij registratierichtlijn E002 Overspanning/burnout als beroepsziekte Cascode overspanning / surmenage P619; burnout P611 8 oktober 2019 G.J.deGroene@amsterdamumc.nl

Meer informatie: https://nvab-online.nl/kennisbank/richtlijn-nachtwerk-en-gezondheid/

Nachtwerk kan leiden tot slaapproblemen en vermoeidheid. Daarnaast kunnen ook andere gezondheidsproblemen optreden met serieuze gevolgen op de lange termijn. Blootstelling aan nachtwerk leidt bijvoorbeeld ook tot een verhoogd risico op diabetes en hart- en vaatziekten. Vanwege de negatieve effecten en toename van nachtwerk bestaat binnen de beroepsgroep de wens voor een richtlijn op dit onderwerp. Maatschappelijk komt er ook steeds meer aandacht voor de gevolgen van nachtwerk.

Is nachtwerk noodzakelijk?
Na vijf jaar nachtdiensten kan ongeveer 3% van de gevallen van diabetes mellitus bij nachtwerkers worden verklaard door nachtwerk, na 40 jaar nachtdiensten is dat circa 21%. Voor hart- en vaatziekten loopt dit op van ongeveer 4% tot 23% van de gevallen onder nachtwerkers. Dat betekent dat iemand die 40 jaar nachtwerk heeft verricht, een geschat verhoogd risico loopt op diabetes of een hart- of vaatziekte van respectievelijk 7 en bijna 8 procentpunten vergeleken met iemand die geen nachtwerk heeft verricht.

Het is daarom belangrijk om na te gaan of het echt noodzakelijk is werkenden bloot te stellen aan nachtwerk, of dat nachtwerk vermeden kan worden. Dat is de eerste stap volgens de arbeidshygiënische strategie. Zie verder in de richtlijn.

Beslismodel
Vanaf nu kun je voor deze richtlijn een beslismodel gebruiken. Beslismodellen helpen je om snel en onderbouwd tot passende adviezen en interventies te komen, op basis van de meest actuele wetenschappelijke kennis. Als resultaat krijg je de aanbevelingen die je rechtstreeks naar bijvoorbeeld het dossier kunt kopiëren. Zo heb je snel de informatie uit de richtlijn die voor jou op dat moment relevant is én kun je het opslaan waar je het nodig hebt.

Let op: Een model opent altijd via https://web.alii.care/. In het beslismodel worden geen gebruiksgegevens opgeslagen. Zodra je het model sluit, verdwijnen al je keuzes en adviezen. Kopieer daarom altijd de samenvatting vóór je afsluit. Anonieme bezoekgegevens worden alleen bijgehouden om inzicht te krijgen in het gebruik van de modellen

De KNMG-richtlijn Omgaan met medische gegevens beschrijft hoe medische gegevens mogen worden verzameld, opgeslagen, uitgewisseld en gebruikt, met inachtneming van het beroepsgeheim. Deze herziene versie geeft antwoord op vragen als: Wanneer moet ik een dossier langer dan 20 jaar bewaren? Wat moet ik weten over een patiënt om online geneesmiddelen voor te schrijven? Mag ik zonder toestemming van de patiënt gegevens uit het dossier delen met onze ziekenhuisjurist bij een schadeclaim? Hebben patiënten en nabestaanden recht op inzage in een calamiteitenrapportage?

De KNMG-richtlijn Omgaan met medische gegevens biedt handvatten voor de toepassing van het beroepsgeheim en kaders voor het uitwisselen van medische gegevens met derden.  Je vindt in deze richtlijn algemene regels waarvan je als arts op de hoogte moet zijn. De richtlijn verwijst ook naar andere KNMG-documenten over meer specifieke situaties.

De belangrijkste wijzigingen in deze nieuwe versie zijn te vinden bij de volgende onderwerpen (zie bijlage 1 van de richtlijn voor een uitgebreid overzicht van wijzigingen):

digitale identificatie van patiënten en het gebruik van het burgerservicenummer (paragraaf 2.4.1);
afwijken van de hoofdregel dat dossiers twintig jaar bewaard moeten blijven (paragraaf 2.7.2);
het bewaren van het vernietigingsverzoek na de vernietiging van het medisch dossier (paragraaf 2.11.7.4);
gewijzigde voorwaarden voor het voorschrijven van geneesmiddelen via internet (paragraaf 3.3.3);
informatieverstrekking in het kader van de Jeugdwet (paragraaf 5.2.2);
medisch advies bij aanvraag studietoeslag volgens de Participatiewet (paragraaf 5.2.4);
toestemming van de patiënt bij de buitengerechtelijke afhandeling van medische aansprakelijkheidsclaims (paragraaf 5.7.1);
informatieverstrekking aan buitenlandse artsen door een verzekeringsarts (7.3.2);
recht voor patienten en nabestaanden op inzage en afschrift van calamiteitenrapportages (paragraaf 8.2.1).

Meer informatie: https://nvab-online.nl/kennisbank/bevorderen-van-veilig-gedrag-in-productieomgevingen/

Jaarlijks vinden er circa 230.000 arbeidsongevallen met letsel en arbeidsverzuim plaats. Ongeveer 80% van deze ongevallen wordt toegeschreven aan onveilig gedrag op de werkplek, hoewel de achterliggende oorzaken daarvan gezocht kunnen worden in slecht ontworpen werkplekken, machines en hulpmiddelen, en/of in een slechte organisatie van de veiligheidszorg in organisaties. Veel arbeidsongevallen, waarvan een deel ernstig, vinden plaats in productiebedrijven (‘maakindustrie’).

Werkplekken kunnen veiliger worden gemaakt door het bevorderen van veilig gedrag. Dit kan door het herkennen en onderkennen van risico’s en het beheersen van deze risico’s. Deze evidence-based richtlijn gaat over het bevorderen van veilig gedrag in productieomgevingen.

In 2019 verscheen de herziene Landelijke Richtlijn Prikaccidenten. In de richtlijn participeerden onder
andere de NVAB en het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. De richtlijn is gepubliceerd op de
website van het RIVM.

Meer informatie richtlijn Prikaccidenten: https://lci.rivm.nl/richtlijnen/prikaccidenten

Slaperigheid en werken gaan slecht samen. Vermoeide mensen maken vaker fouten, hebben vaker bedrijfsongevallen en zijn vaak minder productief dan uitgeslapen collega’s. Een veelvoorkomende oorzaak van slaperigheid overdag is het obstructief slaapapneusyndroom (OSAS).

Mensen met OSAS hebben regelmatig ‘s nachts ademstilstanden (apneu’s) van 15 tot 30 seconden. Na een apneu schrikken ze even wakker en slapen daarna weer verder. Mensen met OSAS geven vaak aan onrustig te slapen, niet uitgerust wakker te worden en overdag extreem vermoeid te zijn en soms onverwachts in slaap te vallen.

De prevalentie van OSAS in Nederland wordt geschat tussen de 315.000 tot 500.000 patiënten, wat neerkomt op 2 tot 3% van de Nederlandse bevolking (Long Alliantie Nederland, 2013). Omdat niet onderkende OSAS grote gevolgen voor het werk kan hebben, heeft de NVAB een specifieke richtlijn voor bedrijfsartsen ontwikkeld.

De belangrijkste onderdelen van de NVAB-richtlijn zijn:
- het opsporen van werkenden met een verhoogd risico op OSAS
- de diagnostiek van werkenden met OSAS
- de behandeling van werkenden met OSAS
- en de follow-up van werkenden met OSAS.

INITIATIEF Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose Nederlandse Vereniging voor KNO-heelkunde en Heelkunde van het hoofd-halsgebied IN SAMENWERKING MET ApneuVereniging Nederlands Huisartsen Genootschap Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde Nederlandse Vereniging voor Cardiologie Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie Nederlandse Vereniging voor Klinische Neurofysiologie Nederlandse Vereniging voor Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Nederlandse Vereniging voor Neurologie Nederlandse Vereniging van Orthodontisten Nederlandse Vereniging voor Tandheelkundige Slaapgeneeskunde V&VN Longverpleegkundigen MET ONDERSTEUNING VAN Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Uit de Arbobalans 2009 bleek dat in 2008 bijna 80% van de werknemers aangaf minimaal één uur per dag beeldschermwerk te verrichten. Gemiddeld verricht de Nederlandse werknemer 3,8 uur per dag beeldschermwerk (CBS, 2010). Dit betekent een stijging van bijna een half uur per dag ten opzichte van 2003. Gezien de hoge prevalentie van computerwerk is het een uiterst relevant onderwerp. Deze evidence-based richtlijn gaat over computerwerk.

De auteurs van deze richtlijn hebben gekozen voor de term computerwerk in plaats van het veel gebruikte beeldschermwerk omdat het gebruik van een beeldscherm slechts een beperkt deel van de problemen veroorzaakt. Het gebruik van software en invoermiddelen is minstens zo belangrijk als het gebruik van het beeldscherm op zich. Dit sluit aan bij de definitie van beeldschermwerk die in de Europese richtlijn voor beeldscherm­werk wordt gegeven namelijk dat het gaat om het geheel dat bestaat uit beeldscherm­appa­ra­tuur, een toetsenbord of andere voor­ziening voor gegevensinvoer, software, neven­apparatuur en de onmiddellijke werkomgeving.


In toenemende mate worden vaste computers vervangen door laptops, tablets of smartphones. In principe is de richtlijn ook op deze vorm van computergebuik van toepassing. Bij gebrek aan goed onderzoek bleek het echter moeilijk om op dit moment tot sterke aan­bevelin­gen te komen met betrekking tot het gebruik van tablets of smartphones. Bij een mogelijke update van deze richtlijn over vijf jaar is er waarschijnlijk meer onderzoek beschik­baar en kan de richtlijn met deze onder­werpen uitgebreid worden.

We beperken computergebruik hier wel tot een meer kantoorachtige setting en kantoorachtige werkzaamheden. Voor computer- en monitorgebruik bij bijvoorbeeld surveillancewerkzaamheden of controlekamers zal de richtlijn niet of in mindere mate van toepassing zijn. Ook het gebruik van navigators of computers ingebouwd in vrachtauto’s of andere middelen van vervoer valt niet onder deze richtlijn.

Ongeveer 20% van de Nederlandse beroepsbevolking heeft een of meerdere chronische aandoeningen; Covid-19 populatie at risk. Vóór het Covid-19 tijdperk functioneerden zij in hun werkomgeving. Tijdens Covid-19 realiteit lopen zij een verhoogd risico op een ernstig beloop, complicaties of zelfs op overlijden. Daarom dient het risico op besmetting op het werk te worden nagegaan en geëlimineerd. Dit betekent een update van de huidige RI&E.

Door middel van zes stappen komt de bedrijfsarts – ondersteund door de arbeidshygiënist – tot een adequate individuele risico-schatting op besmetting door terugkeer naar de werkplek.

Bron: Richtlijnendatabase

Personen met een NAH met een niet-progressief verloop, waarbij na een acuut of subacuut begin de nadruk ligt op herstel van functioneren. Dit omvat beschadiging van de hersenen, door een neuroloog gediagnosticeerd, door een hersenbloeding en herseninfarct, door een hersentrauma, door een hersenontsteking ten gevolge van een bacteriële of virale infectie of een auto-immuun aandoening, door hypoxie als gevolg van bijvoorbeeld een hartstilstand, door intoxicatie of door een laaggradige hersentumor. Verder dient er een relatie te zijn tussen het functioneren, klinisch beeld en het hersenletsel en betreft het personen die een relatie tot werk hebben of wensen.

De volgende onderwerpen komen aan de orde:

Aanbevelingen in acute fase, herstelfase, bijna-aan-het-werk fase en de lange termijnfase.
Voorspellen terugkeer naar werk
Interventies t.a.v. arbeidsparticipatie
Informatie en aanbevelingen rond sociale zekerheid, zoals Wet Verbetering Poortwachter, (de gevolgen van) Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) beoordeling en de Participatiewet (breder toepasbaar dan alleen patiënten met NAH)
Informatie en adviezen indien de persoon met NAH geen werkgever heeft

De multidisciplinaire richtlijn biedt een wetenschappelijke onderbouwing voor het handelen van de bedrijfsarts en de verzekeringsarts. De bestaande richtlijn over rugklachten van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB 2006) voor bedrijfsartsen en de twee verzekeringsgeneeskundige protocollen (Lage rugpijn 2008 en LRS 2007) voor de verzekeringsartsen van zowel de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG) als de Nederlandse Vereniging van Geneeskundig Adviseurs in particuliere Verzekeringszaken (GAV) waren aan vernieuwing toe. In de afgelopen twee jaar werkte een multidisciplinaire projectgroep volgens de nieuwste ontwikkelmethoden aan een update van de richtlijn.

Deze leidraad biedt bedrijfsartsen praktische handvatten voor hun handelen op verzoek van werkgevers die eigenrisicodrager (ERD) zijn voor de Ziektewet (ZW) en/of de Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA). De leidraad beschrijft de rol, verantwoordelijkheden en aandachtspunten voor de bedrijfsarts binnen de context van ERD en beantwoordt veelvoorkomende praktijkvragen. De leidraad vervangt de werkwijzers ERD-ZW en ERD-WGA uit 2014.

Belangrijkste wijzigingen
Het onderscheid tussen de rollen van de bedrijfsarts is verduidelijkt, met begeleiding bij de Ziektewet en een voorbereidende (niet-begeleidende) rol bij WGA-herbeoordelingen.
Veelvoorkomende praktijkvragen, onder andere over dossiervoering, zijn toegevoegd.
De inhoud is geactualiseerd en in lijn gebracht met de huidige wet- en regelgeving.